لاهیجان- پیش از شهرت چای، ابریشم و نوغانداری قرنها با اقتصاد و فرهنگ لاهیجان گره خورده بود؛ صنعتی که این شهر را به یکی از کانونهای مهم تولید و تجارت ابریشم در ایران تبدیل کرد.
خبرگزاری مهر، گروه استانها- محمد صادق غلامی: وقتی نام لاهیجان به میان میآید، نخستین تصاویر ذهنی بسیاری از مردم به باغات سرسبز چای، کلوچه، استخر و شیطانکوه بازمیگردد؛ اما تاریخ این شهر بسیار فراتر از این نشانههای معاصر است.
پیش از آنکه چای به یکی از مهمترین نمادهای اقتصادی و فرهنگی گیلان تبدیل شود، ابریشم و نوغانداری صد ها سال قبل بخش مهمی از هویت اقتصادی و اجتماعی لاهیجان را شکل داده بود؛ صنعتی که نه تنها در اقتصاد منطقه، بلکه در زندگی روزمره خانوادهها، معماری روستاها، بازارهای شهری و مسیرهای تجاری گیلان نیز اثرگذار بود.
پیوند نام شهر لاهیجان با ابریشم در طول تاریخ بهم گره خورده و ریشه نام لاهیجان و تعداد زیادی از محلات شهری و روستایی این منطقه از ابریشم و صنعت نوغانداری آمده؛ موضوعی که نشان میدهد ابریشم با هویت فرهنگی لاهیجان پیوند محکمی دارد.
خاطرات نسلهای گذشته لاهیجان و روستاهای اطراف، با باغهای توت، پرورش کرم ابریشم، تلمبارها، بازارهای پررونق و رفتوآمد بازرگانانی از نقاط مختلف جهان پیوند خورده است. به گواه منابع تاریخی، ابریشم تولیدشده در لاهیجان، از مرغوب ترین نوع آن در تجارت داخلی و خارجی ایران به شمار میرفت.
ابریشم؛ صنعتی فراتر از یک محصول کشاورزی
ابریشم برای لاهیجان تنها یک محصول کشاورزی نبود؛ بلکه زنجیرهای از فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی را در این منطقه شکل داده بود. از پرورش کرم ابریشم و تولید پیله گرفته تا خشککردن، ابریشمکشی، ریسندگی، بافندگی و در نهایت تجارت محصول، مجموعهای از مشاغل را ایجاد کرده بود که بخشی از آنها به صورت خانوادگی انجام میشد.
هر پیله ابریشم، بخشی از روایت زندگی خانوادههایی بود که در روستاها و حاشیه شهر به نوغانداری اشتغال داشتند. درختان توت نیز یکی از عناصر آشنای منظر روستاهای گیلان بودند و تلمبارها به عنوان محل پرورش کرم ابریشم، بخشی از زندگی روزمره مردم را تشکیل میدادند.
خانوادگی بودن نوغانداری موجب میشد اعضای مختلف خانواده در مراحل گوناگون تولید مشارکت داشته باشند و نیروی کار خانوادگی نقش مهمی در تداوم این صنعت ایفا کند.
کاهش تعداد اعضای خانواده و تغییر الگوی زندگی نیز در سالهای اخیر از جمله عواملی بوده که بر ظرفیت نیروی کار خانوادگی و در نتیجه بر استمرار سنت نوغانداری تأثیر گذاشته است.
وقتی ابریشم، بازار لاهیجان را به جهان پیوند میزد
ابریشم خام پس از تولید در روستاها و مناطق نوغانداری، به مراکز شهری منتقل و در بازارها معامله میشد و سپس از مسیرهای تجاری گیلان به دیگر نقاط ایران و خارج از کشور راه پیدا میکرد.
تجارت ابریشم تنها به خرید و فروش پیله محدود نبود؛ بلکه مجموعهای از مشاغل و فعالیتهای وابسته به این صنعت را نیز به وجود آورده بود. همین گستردگی سبب شد ابریشم به یکی از عناصر مهم اقتصادی و تجاری لاهیجان تبدیل شود.
علی امیری، پژوهشگر و محقق تاریخی، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به پیشینه لاهیجان به عنوان یکی از کانونهای اصلی صنعت ابریشم ایران اظهار کرد: با مرور سفرنامههای سیاحان غربی و شرقی که در دورههای مختلف در گیلان حضور داشتهاند، میتوان به ظرفیت غیرقابل انکار لاهیجان به عنوان یکی از خاستگاههای مهم ابریشم ایران و جهان پی برد.
وی افزود: در دوره ناصرالدین شاه، رقابت برای وصول مالیات از فعالان صنعت ابریشم به بالاترین حد خود رسید و دربار تلاش داشت دوره شکوفایی و رونق صفویه را که در آن ابریشم ایران به نقاط دوردست جهان معرفی شده بود، احیا کند.
این پژوهشگر تاریخی ادامه داد: این اتفاق در نیمههایی از دوره قاجار رخ داد و بسیاری از رجال سیاسی نیز به صورت مستقیم یا غیرمستقیم به ارزش و کیفیت پارچههای ابریشمی اشاره کردهاند؛ پارچههایی که مواد خام آنها از شرق گیلان و به ویژه لاهیجان تأمین میشد.
حضور تجارتخانههای اروپایی در لاهیجان
وی افزود: گستردگی صنعت ابریشم در لاهیجان تنها به فعالیت تولیدکنندگان محلی محدود نبود و پای تجارتخانهها و سرمایهگذاران خارجی نیز به این منطقه باز شده بود.
امیری با اشاره به حضور کشورهای اروپایی در لاهیجان برای سرمایهگذاری در حوزه ابریشم گفت: زمانی که نمایندگان تجارتخانههایی از کشورهایی مانند فرانسه به لاهیجان میآیند و کارخانههای پیلهخشککنی و ابریشمکشی راهاندازی میکنند، نشاندهنده جایگاه مهم لاهیجان در صنعت ابریشم است.
وی اضافه کرد: در نیمه دوم دوره قاجار، زمانی که جمعیت لاهیجان بسیار کمتر از امروز بود، ۱۱ کارخانه و اداره پیله در این شهر فعالیت داشتند که تعداد قابل توجهی از آنها توسط تجارتخانههای اروپایی و برخی کشورهای همسایه تأسیس و مدیریت میشدند.
به گفته این پژوهشگر، چنین پیشینهای نشان میدهد که لاهیجان تنها یک منطقه تولیدکننده ابریشم نبوده، بلکه در مقاطعی از تاریخ، یکی از مراکز مهم فرآوری و تجارت این محصول نیز محسوب میشده است.
افول تدریجی صنعت ابریشم
وی ادامه داد: با وجود چنین پیشینهای، صنعت ابریشم لاهیجان به مرور با دورههای رکود مواجه شد؛ رکودی که به گفته پژوهشگران، عوامل مختلف اقتصادی، مدیریتی و تغییر شرایط بازار در آن نقش داشتهاند.
امیری با اشاره به وضعیت این صنعت در دوره پهلوی دوم اظهار کرد: با وجود همه این ظرفیتها، به دلیل رکود ناشی از فضای سیاسی، بیکفایتی مدیران یا تغییر بازار عرضه در دوره پهلوی دوم، لاهیجان آرامآرام جایگاه خود را در تاریخ ابریشم ایران از دست داد و در دو دهه اخیر فعالیت چرخه نوغانداری در این منطقه تا حد زیادی خاموش شد.
وی تأکید کرد: ما دستکم تاریخ هزارساله و حتی بیشتر در این صنعت داریم و باید با آگاهیرسانی به جامعه، گوشهای از آن عظمت تاریخی را بازگردانیم و رسالت خودمان را به درستی انجام دهیم.
بازار؛ حلقه مفقوده احیای ابریشم
وی افزود: یکی از مهمترین چالشهای امروز صنعت ابریشم، مسئله تولید و بازار عنوان میشود؛ چراکه تداوم تولید بدون وجود بازار مناسب و توان رقابت اقتصادی، برای تولیدکنندگان دشوار خواهد بود.
این پژوهشگر با اشاره به اهمیت عرضه و تقاضا در صنعت ابریشم گفت: تا زمانی که بازار به دلیل قیمت پایینتر محصولات خارجی، نسبت به آنها اقبال نشان دهد، نمیتوانیم در آینده نزدیک به افزایش تولید ابریشم امیدوار باشیم.
امیری ادامه داد: باید به گونهای برنامهریزی شود که هزینه تولید ابریشم و مواد خام اولیه بتواند در رقابت با محصولات خارجی صرفه اقتصادی داشته باشد تا بخشی از گذشته پرافتخار و شکوفای صنعت ابریشم احیا شود.
موزهای برای روایت تاریخ ابریشم
بیژن عباسی، رئیس انجمن حمایت از میراث فرهنگی و طبیعی گیلان، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به افتتاح موزه ملی ابریشم ایران در سال ۱۴۰۴ اظهار کرد:در سالهای اخیر تلاشهایی برای بازگرداندن ابریشم به حافظه عمومی مردم و معرفی پیشینه این صنعت صورت گرفته است؛ یکی از مهمترین این اقدامات، راهاندازی موزه ملی ابریشم ایران در لاهیجان است.
امیری گفت: افتتاح این موزه حاصل یک تلاش هشتساله است و انجمن حمایت از میراث فرهنگی و طبیعی گیلان در حال رایزنی برای راهاندازی این مجموعه بود تا مردم بتوانند با این صنعت کهن آشنا شوند.
وی افزود: بنای موزه، کارخانه تاریخی پیلهخشککنی فلاطوری است که در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و متعلق به سال ۱۲۸۰ شمسی و دوره مظفرالدین شاه است.
عباسی با اشاره به روند راهاندازی این موزه گفت: پس از چند مرحله مرمت و برگزاری جلسات با مسئولان شهرستانی و استانی، در سال ۱۴۰۰ پروانه موزه در وزارت میراث فرهنگی اخذ شد و در ادامه اسناد، اشیا و نشریات مرتبط با ابریشم جمعآوری شد.
وی ادامه داد: این بنا با ایجاد تفاهمنامه در اختیار شهرداری قرار گرفته و تجهیز و توسعه موزه همچنان ادامه دارد.
رئیس انجمن حمایت از میراث فرهنگی و طبیعی گیلان برگزاری رویدادها و برنامههای علمی و ایجاد تلمبار پرورش تخم نوغان در مجموعه را از جمله برنامههای پیشبینیشده عنوان کرد و گفت: هدف این است که موزه به یک موزه زنده تبدیل شود و بازدیدکنندگان بتوانند با فرآیند نوغانداری و تاریخ این صنعت از نزدیک آشنا شوند.
موزهای که قرار است «زنده» بماند
مهدی محتشم مدیر موزه ملی ابریشم ایران نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به واگذاری مدیریت این مجموعه به شهرداری لاهیجان اظهار کرد: به دلیل قدیمی بودن ساختمان، بازسازیهای جزئی روی آن انجام و برخی مشکلات سازهای برطرف شد، اما با آغاز جنگ، روند فعالیتها برای مدتی متوقف شد.
مهدی محتشم افزود: پس از سه تا چهار ماه وقفه، فعالیتها دوباره آغاز شد و گروههای مختلف دانشگاهی و دانشآموزی برای بازدید به موزه مراجعه کردند.
وی با اشاره به ظرفیت گردشگری موزه ملی ابریشم ایران گفت: در حال رایزنی هستیم تا همزمان با توسعه موزه، فضاهایی نیز ایجاد شود که به ورود بیشتر گردشگران و مردم به این مجموعه کمک کند.
محتشم همچنین با اشاره به وجود ۱۳۰ اصله درختچه توت ژاپنی در زمین موزه اظهار کرد: با توجه به محدودیتهایی که در زمینه درختان توت در منطقه داشتیم، در فصل نوغانداری به کشاورزانی که درخواست داشتند اجازه برداشت برگ توت از مجموعه داده شد تا بتوانیم در حد توان کمکی به آنها کرده باشیم.
میراثی که هنوز نفس میکشد
امروز شاید صدای کارگاههای ابریشمکشی مانند گذشته در لاهیجان شنیده نشود و بسیاری از توتستانهای قدیمی جای خود را به کاربریهای جدید داده باشند، اما میراث ابریشم همچنان در این شهر زنده است.
این میراث را میتوان در بناهای تاریخی، خاطرات خانوادههای نوغاندار، نامها و واژههای محلی، صنایع دستی و البته خانوادههایی که هنوز به نوغانداری مشغول هستند، مشاهده کرد.
لاهیجان امروز بیش از هر زمان دیگری با چای شناخته میشود، اما پیش از آنکه چای به نماد اصلی اقتصاد و هویت این شهر تبدیل شود، ابریشم سالها در تار و پود زندگی مردم این منطقه تنیده بود.
روایت ابریشم لاهیجان، تنها روایت یک محصول کشاورزی نیست؛ روایت بخشی از تاریخ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شهری است که روزگاری بازارهایش به تجارت جهانی ابریشم پیوند خورده بود.
احیای این میراث نیز صرفاً به افزایش تولید پیله محدود نمیشود؛ بلکه نیازمند توجه همزمان به تولید، بازار، صنایع تبدیلی، آموزش، گردشگری، میراث فرهنگی و معرفی تاریخ این صنعت است.
موزه ملی ابریشم ایران در چنین مسیری میتواند به محلی برای پیوند گذشته و امروز تبدیل شود؛ جایی که تاریخ ابریشم لاهیجان نه فقط در ویترین های موزه، بلکه در قالب یک «موزه زنده» برای نسلهای جدید روایت شود.
شاید لاهیجان امروز به شهر چای شناخته شود، اما در ورق های تاریخ، ردپای ابریشم هنوز پررنگ است؛ میراثی که این شهر را به یکی از مهمترین کانونهای ابریشم ایران تبدیل کرده بود و به گواه اهل علم و منابع تاریخ پایتخت تاریخی این صنعت در ایران است.
امروز شاید صدای کارگاههای ابریشمکشی مانند گذشته در لاهیجان شنیده نشود و بسیاری از توتستانهای قدیمی جای خود را به کاربریهای جدید داده باشند، اما میراث ابریشم همچنان در این شهر زنده است.
این میراث را میتوان در بناهای تاریخی، خاطرات خانوادههای نوغاندار، نامها و واژههای محلی، صنایع دستی و البته خانوادههایی که هنوز به نوغانداری مشغول هستند، مشاهده کرد.
لاهیجان امروز بیش از هر زمان دیگری با چای شناخته میشود، اما پیش از آنکه چای به نماد اصلی اقتصاد و هویت این شهر تبدیل شود، ابریشم سالها در تار و پود زندگی مردم این منطقه تنیده بود.
روایت ابریشم لاهیجان، تنها روایت یک محصول کشاورزی نیست؛ روایت بخشی از تاریخ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شهری است که روزگاری بازارهایش به تجارت جهانی ابریشم پیوند خورده بود.
احیای این میراث نیز صرفاً به افزایش تولید پیله محدود نمیشود؛ بلکه نیازمند توجه همزمان به تولید، بازار، صنایع تبدیلی، آموزش، گردشگری، میراث فرهنگی و معرفی تاریخ این صنعت است.
موزه ملی ابریشم ایران در چنین مسیری میتواند به محلی برای پیوند گذشته و امروز تبدیل شود؛ جایی که تاریخ ابریشم لاهیجان نه فقط در ویترین های موزه، بلکه در قالب یک «موزه زنده» برای نسلهای جدید روایت شود.
شاید لاهیجان امروز به شهر چای شناخته شود، اما در ورق های تاریخ، ردپای ابریشم هنوز پررنگ است؛ میراثی که این شهر را به یکی از مهمترین کانونهای ابریشم ایران تبدیل کرده بود و به گواه اهل علم و منابع تاریخ پایتخت تاریخی این صنعت در ایران است.
کد مطلب 6950625
-
حرکت مرکز توسعه نوغانداری کشور برای تأسیس موزه لنگرود کُند است
-
۵۶۵ تُن پیله تر ابریشم در گیلان برداشت شد
-
توزیع تخم نوغان در گیلان کلید خورد؛ پیش بینی تولید ۶۵ تن نخ ابریشم
-
گیلان رتبه اول صنعت نوغانداری کشور را دارد
-
کبا: جشنواره ها فرصتی برای معرفی ظرفیت های فرهنگی و مذهبی است
-
صد و نود و ششمین شب شعر طنز «در حلقه رندان» برگزار میشود
-
لاهیجان؛ از شکوه ابریشم تا شهرت چای
-
رئیسجمهور: شهریار نمونه روشن پیوند تنوع فرهنگی و هویت ملی ایران است
-
فانوس دریایی ادبیات کودک؛ ۸۲ سالگی خالق قصههای مجید در خانه اردیبهشت
-
حریفان تیمهای والیبال ساحلی ایران مشخص شدند
-
شهریار، راز ماندگاری ادبیات فارسی است
-
هشدار پیامک حقوق به بازنشستگان تأمیناجتماعی
-
روایت ریاض از ائتلاف دریایی دفاعی
-
پایان: شهریار نماد پیوند جان، هنر و ایمان است
-
نرخ اجارهبهای خوابگاههای دانشجویی در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ اعلام شد
-
کره جنوبی مانع صعود تیم ملی بسکتبال به فینال شد
-
مربی تراکتور جدا شد
-
ادامه ادعاهای ترامپ درباره توافق احتمالی با ایران
-
رزمایش ۳۱۳هزار نفری جانفدایان؛ نماد آمادگی برای دفاع از ایران
-
تفاوت استقلال امروز با قبل و نقش بختیاریزاده؛ اتکایی به ستارهها نیست
-
قیمت سیبزمینی با کاهش ۵۰ درصدی عرضه، افزایش یافت+ جدول قیمتها
-
خروج رسمی آمریکا از شورای حقوق بشر سازمان ملل
-
لحظاتی از درگیری حافظان امنیت با تروریست ها در زاهدان
-
کامیونهای بالای ۵۰ سال با پاداش ۱۵ هزار دلاری اسقاط میشوند
-
روزنامههای اقتصادی پنجشنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای ورزشی پنجشنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای صبح پنجشنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۵
- دوربین مداربسته
- مبلمان اداری
- جراح بینی تهران
- بلکا
- جراح بینی در تهران
- لوازم تحریر
- خرید طلای آب شده
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مداحی اربعین
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- فروش مواد شیمیایی
- قیمت ایمپلنت
- قطعات لباسشویی
- آموزشگاه تیزهوشان
- بلیط هواپیما
- نمایندگی بوش در تهران
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو
- تهران تایمز
- روزنامه آگاه