مدل‌سازی زیستایی آبخیزها؛ گامی علمی برای احیای زیست‌بوم‌های آسیب‌دیده

طرح پژوهشی «مدل‌سازی زیستایی آبخیز» با حمایت بنیاد ملی علم ایران و به همت مرجان بهلکه در قالب رساله دکتری در دانشگاه تربیت مدرس انجام شد.

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، مرجان بهلکه در قالب رساله دکتری خود با راهنمایی سیدحمیدرضا صادقی در دانشگاه تربیت مدرس، پژوهشی با عنوان «مدل‌سازی زیستایی آبخیز» انجام داده است که نقش مهمی در ارزیابی و مدیریت منابع طبیعی ایفا می‌کند.

بهلکه با اشاره به نقش حیاتی آبخیزها در حفظ منابع طبیعی اظهار کرد: آبخیزها با ذخیره‌سازی آب، حفاظت از خاک، پشتیبانی از کشاورزی و کاهش اثرات سیل و خشکسالی، از مهم‌ترین ارکان توسعه پایدار به شمار می‌روند؛ ازاین‌رو در این پژوهش، وضعیت آبخیز شازند در استان مرکزی از ابعاد مختلف فیزیکی، اقتصادی، اجتماعی، زیرساختی و محیط‌زیستی به‌طور جامع بررسی شد.

وی افزود: در این مطالعه، شاخص‌های اقتصادی شامل فقر، بیکاری و درآمد؛ شاخص‌های اجتماعی شامل بهداشت، آموزش و امنیت؛ وضعیت زیرساخت‌هایی مانند راه‌های ارتباطی، آب لوله‌کشی و برق؛ و همچنین شاخص‌های محیط‌زیستی از جمله آلودگی هوا و آب، فرسایش خاک و افت منابع آب زیرزمینی ارزیابی شدند.

این پژوهشگر با تشریح نتایج این مطالعه گفت: ارزیابی‌ها نشان داد آبخیز شازند از مجموع ۱۰۰ امتیاز، حدود ۴۲ امتیاز کسب کرده است که بیانگر وضعیت متوسط اما رو به افول آن است. به عبارت دیگر، این آبخیز هنوز کارکردهای خود را از دست نداده، اما روند کاهش توان اکولوژیک و توسعه‌ای آن نگران‌کننده است.

بهلکه ادامه داد: بیشترین مشکلات در زیرآبخیزهای مرکزی مشاهده شد؛ مناطقی که تمرکز صنایع، معادن و شهرهای صنعتی در آن‌ها بیشتر است. در این نواحی، کاهش منابع آب زیرزمینی، آلودگی هوا، شور شدن خاک، افزایش بیکاری و مهاجرت از مهم‌ترین چالش‌های شناسایی‌شده هستند. در مقابل، شاخص‌های مرتبط با بهداشت و واکسیناسیون از وضعیت نسبتاً مطلوبی برخوردارند، اما در زمینه حفاظت از محیط‌زیست و همکاری‌های مرتبط با توسعه پایدار، عملکرد منطقه ضعیف ارزیابی شد.

وی با اشاره به اعتبار نتایج این پژوهش تصریح کرد: برای ارزیابی زیستایی آبخیز از دو روش تحلیلی متفاوت استفاده شد که هر دو به نتایج مشابهی منجر شدند و این موضوع، دقت و قابلیت اعتماد مدل ارائه‌شده را تأیید می‌کند.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد: نتایج این پژوهش می‌تواند به مدیران و برنامه‌ریزان کمک کند تا زیرآبخیزهای دارای اولویت را شناسایی کرده و برای حفاظت و احیای آن‌ها تصمیم‌گیری دقیق‌تری داشته باشند. همچنین این یافته‌ها می‌تواند در هدایت سرمایه‌گذاری‌ها، مدیریت فعالیت‌های صنعتی، توسعه زیرساخت‌های روستایی و حفاظت از منابع طبیعی مورد استفاده قرار گیرد.

بهلکه در پایان ابراز امیدواری کرد: با اجرای برنامه‌های مبتنی بر نتایج این پژوهش و مشارکت مسئولان و جوامع محلی، امکان احیای آبخیز شازند و بهبود وضعیت منابع آب، کشاورزی و اشتغال منطقه فراهم شود؛ چرا که بی‌توجهی به این روند می‌تواند در سال‌های آینده به تشدید خشکی منابع آب، گسترش ریزگردها، افزایش مهاجرت و تخریب گسترده محیط‌زیست منطقه منجر شود.

کد مطلب 6975717 مهتاب چابوک